23.8.13

Μια πρόταση για το ασφαλιστικό

Παγκοσμίως εφαρμόζονται με παραλλαγές δύο βασικά είδη ασφαλιστικών συστημάτων: 1. το «αναδιανεμητικό», βάσει του οποίου οι ασφαλιστικές εισφορές στοχεύουν στην αναδιανομή πόρων από μία ομάδα (κατά κανόνα τους πλουσιότερους) σε μια άλλη, και από κάθε γενιά στην επόμενη (οι σημερινοί εργαζόμενοι πληρώνουν τους παλιότερους, ενώ οι ίδιοι θα πληρωθούν από τους επόμενους) και 2. το «κεφαλαιοποιητικό», βάσει του οποίου η σύνταξη είναι ανάλογη των συνολικών εισφορών που ο καθένας έχει πληρώσει, στη διάρκεια του εργασιακού του βίου.

Στην Ελλάδα έχουμε «αναδιανεμητικό σύστημα», το οποίο έχει φτάσει σε πλήρες αδιέξοδο. Οι λόγοι είναι πολλοί:
  1. Πρώτον η ίδια η λειτουργία των ταμείων είναι σπάταλη (στη Σουηδία, με παρόμοιο πληθυσμό, το αντίστοιχο ΙΚΑ απασχολεί περίπου 450 υπαλλήλους και η σύνταξη υπολογίζεται μέσα σε ένα μήνα, ενώ στην Ελλάδα το ΙΚΑ απασχολεί 20.000 υπαλλήλους και η σύνταξη υπολογίζεται, όταν δεν υπάρχει διαδοχική ασφάλιση, σε περίπου 1μιση χρόνο).
  2. Δεύτερον, η «αλληλεγγύη των γενεών», στην οποία στηρίζεται το αναδιανεμητικό σύστημα, προϋποθέτει πως η επόμενη γενιά έχει δουλειά, κάτι όμως που δεν ισχύει! Με την ανεργία σε πρωτόγνωρα ύψη και με χαρακτηριστικά χρόνιας κατάστασης, είναι αμφίβολο αν οι σημερινοί εργαζόμενοι θα λάβουν ποτέ σύνταξη.
  3. Τρίτον, η επιμήκυνση του προσδόκιμου ζωής από γενιά σε γενιά και η συνεπαγόμενη αύξηση των εξόδων υγείας δημιουργούν πρόβλημα, όταν δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης. Στην Ελλάδα ωστόσο, έχουμε από τις υψηλότερες δαπάνες υγείας και τα χαμηλότερα όρια εξόδου, με μέση ηλικία συνταξιοδότησης τα 55.
  4. Τέταρτον, η αναδιανομή συχνά δεν λειτουργεί για τους λόγους που σχεδιάστηκε: υπάρχουν ομάδες που απολαμβάνουν συντάξεις μεγαλύτερες απ’ ότι αναλογεί στις εισφορές τους, χωρίς να είναι φτωχές. Αρκεί να αναλογιστεί κανείς ότι το ασφαλιστικό ταμείο της ΔΕΗ επιδοτείται από τον προϋπολογισμό (δηλαδή από τις τσέπες μας) με 700 περίπου εκατομμύρια ευρώ ετησίως, τη στιγμή που οι εργαζόμενοι εκεί αμείβονται καλύτερα από τους περισσότερους. Το ίδιο συμβαίνει και με πολλές άλλες ΔΕΚΟ.
  5. Πέμπτον, το αναδιανεμητικό σύστημα επιτρέπει μεταφορές πόρων στα λεγόμενα ευγενή ταμεία, μέσω των «φόρων υπέρ τρίτων» (χαρτόσημα, αγγελιόσημα κλπ). Αυτή η μεταφορά μάλιστα γίνεται κατά κανόνα από τους φτωχότερους (που όμως δεν ξέρουν τι ψηφίζουν) προς τους πλουσιότερους, πλην καλύτερα οργανωμένους. Έτσι, η γιαγιά στο Ζαγόρι πληρώνει το Ταμείο Νομικών κάθε φορά που κάνει ένα συμβόλαιο ή επικυρώνει μια φωτοτυπία και το Ταμείο Δημοσιογράφων κάθε φορά που αγοράζει προϊόν που διαφημίζεται σε εφημερίδα ή τηλεόραση.
  6. Έκτον, όταν ο λογαριασμός κάθε ταμείου είναι «κοινός» κι όχι επιμερισμένος σε ατομικές μερίδες, όπως θα συνέβαινε σε ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα, η διαχείρισή του από την εκάστοτε ηγεσία, αποτελεί πειρασμό. Έτσι, πολιτικοί μπορεί να ψηφίζουν συντάξεις υπέρ συγκεκριμένων ομάδων, ανεξαρτήτως εισφορών, προς άγρα ψήφων, να διορίζουν ημετέρους στη διοίκηση των ταμείων, να ευνοούν φίλους μέσω της αξιοποίησης (ή μέσω της μη αξιοποίησης…) της περιουσίας των ταμείων και κατόπιν να στέλνουν τον λογαριασμό στους επόμενους…
  7. Έβδομον, εξαιτίας της πολυπλοκότητάς του, το αναδιανεμητικό σύστημα δημιουργεί ανώμαλες καταστάσεις, όπως οι πολλαπλές συντάξεις που ορισμένοι απολαμβάνουν. Έχουμε περιπτώσεις ανθρώπων που λαμβάνουν ως και 7 συντάξεις, τη στιγμή που άλλοι αδυνατούν να ζήσουν με τη μοναδική σύνταξη που παίρνουν. Είναι ενδεικτικό πως στην Ελλάδα το 93% των συνταξιούχων μοιράζεται το 50% των συνολικών συνταξιοδοτικών δαπανών και το άλλο 7% μοιράζεται το υπόλοιπο 50%. Έχουμε έτσι συνταξιούχους διαφορετικών ταχυτήτων, που όμως ΔΕΝ ανταποκρίνονται σε εισφορές που έχουν καταβληθεί. Υπάρχουν επί παραδείγματος κυρίες γαιοκτημόνων που λαμβάνουν σύνταξη από τον ΟΓΑ, χωρίς καν να γνωρίζουν που βρίσκονται τα κτήματά τους, κι έχοντας πληρώσει μικρό μόνο μέρος των χρημάτων που τελικά θα εισπράξουν με τη μορφή σύνταξης, καλά να είναι…!

Με δεδομένη λοιπόν την υψηλή ανεργία, τη συνεχιζόμενη ύφεση που συχνά κάνει ΑΔΥΝΑΤΗ την καταβολή ασφαλιστικών εισφορών, την απίστευτη γραφειοκρατία και το μεγάλο κόστος του ασφαλιστικού μας συστήματος, σε συνδυασμό με τις πολλές στρεβλώσεις και αδικίες του, είναι βέβαιο πως αυτό βαίνει προς πλήρες αδιέξοδο. Πολύ σύντομα θα είναι αδύνατον να καταβληθούν συντάξεις και να καλυφθούν υγειονομικές δαπάνες, χωρίς θεαματική αύξηση των εισφορών και θεαματική μείωση των συντάξεων. Εκτός κι αν ξαναμπούν στην άσπρη εργασία (γιατί ασφαλώς στη μαύρη εργάζονται…) όσοι βγήκαν στη σύνταξη στα 45 ή ζητήσουμε επιστροφή, απ’ όσους λαμβάνουν πάνω από μία σύνταξη…

Μπρος στο προφανές αδιέξοδο, η ΔΡΑΣΗ έχει προτείνει ένα μικτό ασφαλιστικό σύστημα, που ισχύει με παραλλαγές και σε άλλες χώρες. Βάσει της πρότασης, το Κράτος θα καταβάλει μία Βασική Εθνική Σύνταξη σε όλους τους πολίτες, ανεξαρτήτως ασφαλιστικών εισφορών, ως κοινωνικό επίδομα. Το ποσό αυτό θα λαμβάνουν άνδρες και γυναίκες, με τη συμπλήρωση του 67ου έτους, χωρίς καμία άλλη διαδικασία. (Αν διαιρέσουμε το ποσό που πληρώνει το Κράτος ΣΗΜΕΡΑ, για συντάξεις του δημοσίου και για ελλείμματα ασφαλιστικών ταμείων, με τον αριθμό όσων έχουν ξεπεράσει τα 67, προκύπτει σύνταξη περί τα 650 ευρώ το μήνα ή 1300 ευρώ για κάθε ζευγάρι συνταξιούχων). Αυτό το ποσό, προτείνουμε να το λαμβάνουν όλοι: αγρότες και βουλευτές, μισθωτοί και πρώην νομάρχες, οικοδόμοι και δικαστές… .

Η πρόταση είναι κοστολογημένη, με πρόβλεψη μεταβατικής περιόδου κατά την οποία οι ήδη συνταξιούχοι με μεγαλύτερη σύνταξη ΔΕΝ θα θιγούν (όπως και όσοι έχουν κατοχυρώσει ανώτερη σύνταξη), ενώ όλοι οι υπόλοιποι θα λάβουν άμεσα την ΒΕΣ, εφόσον έχουν συμπληρώσει το 67ο έτος. Καταργούνται όλα τα ασφαλιστικά ταμεία και αξιοποιείται η περιουσία τους. Καταργούνται όλες οι εργατικές κρατήσεις και οι εργοδοτικές εισφορές. Ο εργαζόμενος κρατάει το επιπλέον ποσό στην τσέπη του, ενώ ο εργοδότης απαλλάσσεται από ένα τεράστιο βάρος, αυξάνοντας θεαματικά τη διεθνή ανταγωνιστικότητά του.

Σκεφθείτε για λίγο την ανάπτυξη που θα έφερνε αυτό και μόνο το μέτρο! Ταυτόχρονα, παύει να είναι προτιμότερη η απασχόληση αλλοδαπών ή ανασφάλιστων εργαζόμενων, αφού έτσι κι αλλιώς δεν καταβάλλονται εργοδοτικές εισφορές: «μαύρη» εργασία και «Μανωλάδα» τέλος! Κι από εκεί και πάνω, καθαρό κεφαλαιοποιητικό σύστημα! Όποιος επιθυμεί μεγαλύτερη σύνταξη ή πολυτελέστερη νοσηλεία (π.χ. μονόκλινο δωμάτιο), πληρώνει από την τσέπη του. Ότι πληρώσεις θα πάρεις. Θέλεις κύριε βουλευτή υψηλή σύνταξη; Κάνε ένα ιδιωτικό συνταξιοδοτικό πρόγραμμα, με τα επιπλέον χρήματα του υψηλού μισθού σου. Θέλεις κύριε εργαζόμενε σε ΔΕΚΟ μεγάλη σύνταξη; Κάνε με τους συναδέλφους σου μια ομαδική ασφάλιση, σε ταμείο της επιλογής σας. Δεν σε νοιάζει να πάρεις μεγάλη σύνταξη; Επένδυσε με όποιο τρόπο θέλεις τα χρηματά σου. Το κράτος εκπλήρωσε το ρόλο του, παρέχοντάς σου ένα ελάχιστο αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης.

Συγγραφέας: Γιώργος Καραβάνας, Βιολόγος και μέλος της ΔΕ της ΔΡΑΣΗΣ