9.7.13

Αλλαγή «εκ της βάσεως» η απάντηση στην κρίση



Τρία πρόσφατα παραδείγματα καινοτομίας δείχνουν πόσο ασύμβατη είναι η ελληνική και σε κάποιο βαθμό και η ευρωπαϊκή πολιτική αντίληψη με την εξέλιξη των νέων οικονομικών ισορροπιών σε παγκόσμιο επίπεδο. Ολα τους χαρακτηρίζονται από την έντονα φυγόκεντρη τάση τους και τις αντισυγκεντρωτικές μορφές τους.

1. Η εκπαιδευτική πλατφόρμα Coursera απειλεί ευθέως πλέον την παραδοσιακή «συνταγή» λειτουργίας των ακαδημαϊκών φορέων. Με μηδαμινό κόστος για τον «εκπαιδευόμενο», ακαδημαϊκοί διεθνούς βεληνεκούς στον τομέα τους προσφέρουν γνώση μέσα από διαδικτυακές τάξεις σε χιλιάδες μαθητές. Η παγκόσμια συζήτηση λοιπόν έχει ανάψει. Τα κλιμακούμενα κόστη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στον δυτικό κόσμο καθιστούν όλο και πιο ελκυστικό το εναλλακτικό μοντέλο της Coursera. Ετσι, ιστορικά ιδρύματα στον χώρο της εκπαίδευσης (βλ. Harvard) αναζητούν τις στρατηγικές κινήσεις τους ώστε να επιβιώσουν την επόμενη μέρα. Φυσικά στη διαδικασία αυτή ουδείς κλείνει δρόμους ή σχολές για να μη δοθεί δυνατότητα στους «κακούς» της Coursera να υπάρχουν, όπως λ.χ. συμβαίνει με τα ιδιωτικά πανεπιστήμια στην Ελλάδα.

2. Η τεχνολογία της τρισδιάστατης εκτύπωσης (3D-printing) εισβάλλει με γοργότερους των αναμενόμενων ρυθμούς στις παραδοσιακές βιομηχανίες και προκαλεί πλέον σοβαρές αναλύσεις για το πώς θα διαμορφώσει τον παγκόσμιο βιομηχανικό ανταγωνισμό. Η παραδοσιακή λογική του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος των οικονομιών κλίμακας χάνει έδαφος και μια πιο αποκεντρωμένη διαδικασία παραγωγής διαφαίνεται στον ορίζοντα. Πρακτικά αυτό σημαίνει μεταφορά οικονομικής ισχύος από τους παραδοσιακούς μεγάλους παραγωγούς (βλ. Κίνα) σε νέα μικρότερα και ευέλικτα κέντρα παραγωγής. Επίσης, μια τέτοια δημιουργία τοπικής παραγωγής χωρίς υψηλό κόστος, μεταθέτει το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στον καινοτόμο σχεδιασμό. Η παραγωγική τράπουλα ξαναμοιράζεται. Φυσικά, ουδείς ζητάει επιβολή δασμών κατά της απόκτησης/ χρήσης τρισδιάστατων εκτυπωτών, όπως λ.χ. συμβαίνει με τις συζητήσεις για τα κλειστά επαγγέλματα στην Ελλάδα.

3. Στις σχολές διοίκησης επιχειρήσεων μια καινοτόμος προσέγγιση των παγκόσμιων προκλήσεων της τριτοκοσμικής φτώχειας, της έλλειψης βασικής εκπαίδευσης, αλλά και της κλιματικής αλλαγής φαίνεται να κερδίζει συνεχώς έδαφος. Η «κοινωνική επιχειρηματικότητα» (social entrepreneurship) φέρνει απτά αποτελέσματα σε μεγάλες πληθυσμιακές ομάδες. Κάποιοι τη χαρακτηρίζουν τη σοβαρή απάντηση στον κοινωνικό ακτιβισμό που αν και πιο θορυβώδης δεν κατάφερε τις μεγάλες αλλαγές που υποσχέθηκε. Ετσι, κεφάλαια αντλούνται από τις «κακές» χρηματοοικονομικές αγορές για να στηρίξουν νέες τεχνολογίες και να εφεύρουν επιχειρηματικά μοντέλα (business models) που εξασφαλίζουν κοινωνικά οφέλη και οικονομική βιωσιμότητα. Φυσικά, ουδείς κλείνει δρόμους ή σαμποτάρει υπάρχουσες επιχειρηματικές δομές, όπως λ.χ. συμβαίνει με διάφορα ολιγοπώλια στην Ελλάδα.

Πού βρισκόμαστε, λοιπόν, στην Ελλάδα σε σχέση με αυτές τις θεμελιώδεις αλλαγές; Πολύ μακριά από αυτές. Χαμένοι σε μια σειρά από ξεπερασμένες συζητήσεις που αναλύουν τα προφανή και λυμένα προβλήματα για όλους τους άλλους. Επιχειρήσεις που δεν είναι βιώσιμες και δεν προσφέρουν καν κοινωνικά οφέλη δεν κλείνουν. Δημόσιες επιχειρήσεις διατηρούν μη λειτουργικά επιχειρησιακά μοντέλα. Κοινωνικοί εταίροι πιέζουν ασφυκτικά να μην αλλάξει τίποτε. Και η πολιτική τάξη εμφανίζεται άτολμη να πει αλήθειες. Προσκολλημένη σε έναν passé συγκεντρωτισμό και μια πελατοκρατική αντίληψη που καταρρακώνει κάθε ελπίδα αξιοκρατίας. Κι όλα αυτά ενώ οι «άλλοι» (κατά κύριο λόγο εκτός Ευρώπης) τρέχουν, αλλάζουν, προσαρμόζονται.

Σε αυτό το αδιέξοδο, μία ελπίδα είναι να διδαχθούμε από τις εξελίξεις και να αλλάξουμε «από κάτω προς τα πάνω» αυτό που πολλοί ονομάζουν grassroots («εκ της βάσης») αλλαγή. Πρώτα ο καθένας μας, επηρεάζοντας και τα πρόσωπα γύρω μας εν συνεχεία. Με ώριμες επιλογές εκπροσώπων και επιμονή σε απτές λύσεις. Δικαιολογίες για κακές αποφάσεις δεν υπάρχουν πια. Μια μικρή οικονομία, όπως η ελληνική, μπορεί να καταφέρει μια τέτοια «δημιουργική αλλαγή», γιατί είναι de facto ευέλικτη. Ιδιαίτερα μέσα από τους νέους που έχουν καλό μέσο μορφωτικό επίπεδο, και αποδεικνύουν, ακόμη και κάτω από δύσκολες συνθήκες, πόσο δημιουργικοί μπορεί να είναι. Οι συνθήκες είναι ώριμες, οι δυνατότητες είναι διαθέσιμες και τα αποτελέσματα θα γίνουν γρήγορα ορατά.

Συγγραφέας: Στυλιανός Καβαδιας, Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Cambridge (Operations Management) - Πηγή: Καθημερινή