16.11.11

Και αν βγαίναμε επιτέλους από το καβούκι μας;



[άρθρο του Λουκά Τσούκαλη* από την Καθημερινή της Κυριακής 16.10.2011]

Η Ελλάδα βιώνει μια μεγάλη εθνική κρίση. Δεν είναι μόνον η οικονομική της διάσταση που απαξιώνει μισθούς και περιουσίες, καταστρέφει θέσεις εργασίας σε ένα κλίμα συνεχώς διογκούμενης ανασφάλειας. Είναι η γενικότερη κατάρρευση που βλέπουμε γύρω μας. Μια πολιτική ηγεσία ανίκανη να ηγηθεί, ένα κράτος να αποσυντίθεται και μια κοινωνία φοβισμένη και ολοένα περισσότερο κατακερματισμένη.

Κανένας σοβαρός άνθρωπος δεν μπορούσε να πιστέψει ότι η προσαρμογή θα ήταν σύντομη, ή χωρίς σημαντικό κόστος, αφότου έσκασε η ελληνική φούσκα με τα δανεικά και την υπερκατανάλωση. Αφήστε τι λένε οι δημαγωγοί στις πλατείες. Είχαμε κτίσει ένα υψηλό βιοτικό επίπεδο, με μεγάλες ανισότητες και πάνω σε σαθρά θεμέλια. Δυστυχώς, η προσαρμογή σε νέα, στέρεα θεμέλια αποδεικνύεται στην πράξη εξαιρετικά οδυνηρή και επικίνδυνη.

Η άσχημη τροπή που παίρνουν τα πράγματα έχει να κάνει με βασικά λάθη που έγιναν στην πορεία, κυρίως με την ατολμία και την προφανή έλλειψη στρατηγικού σχεδίου αυτών που μας κυβερνούν. Εχει να κάνει επίσης με τον λαϊκισμό των περισσοτέρων που τους αντιπολιτεύονται στη Βουλή, έναν λαϊκισμό που διατρέχει μεγάλο μέρος των μέσων ενημέρωσης και της κοινωνίας γενικότερα. Εχει να κάνει επίσης με την απορρύθμιση της κρατικής μηχανής, τη συμπεριφορά και τις πρακτικές συνδικάτων και οργανωμένων συμφερόντων που χρησιμοποιούν τους άλλους, τους πολλούς, ως ομήρους στην προσπάθεια διατήρησης των δικών τους κεκτημένων. Εχει να κάνει και με την απύθμενη αμάθεια πολλών σε θέσεις υπεύθυνες, που συχνά τη διαφημίζουν κιόλας στα κανάλια.

Σίγουρα, δεν βοηθάει ούτε η αναποφασιστικότητα (ενίοτε και η τιμωρητική διάθεση) των Ευρωπαίων εταίρων μας, ούτε και το διεθνές οικονομικό περιβάλλον που συνεχώς επιδεινώνεται. Καλά θα ήταν αν ο κόσμος γύρω μας ήταν όμορφος και αγγελικά πλασμένος. Αλλά το να προσπαθείς να φορτώσεις τα δικά σου τεράστια λάθη και τις ντροπές στη Μέρκελ και τον Σαρκοζί θέλει μεγάλη δόση θράσους, δεν είναι έτσι;

Υπάρχει μεγάλη απογοήτευση και φόβος στην κοινωνία. Υπάρχει και πολλή αγανάκτηση, δικαιολογημένη για όσους δούλεψαν και συνεισέφεραν τίμια το δικό τους μερίδιο και τώρα καλούνται να πληρώσουν τα σπασμένα, καθόλου όμως δικαιολογημένη για τους άλλους που θεωρούν ότι κάποιος τους χρωστάει: μισθούς χωρίς δουλειά, επιδοτήσεις χωρίς κριτήρια, συντάξεις χωρίς εισφορές δικές τους, γιατί το κράτος-πατερούλης έχει υποχρέωση να φροντίζει γι’ αυτούς. Αυτό άλλωστε δεν έλεγαν για χρόνια τα κόμματα στους πελάτες-ψηφοφόρους; Αυτή η δεύτερη κατηγορία των αγανακτισμένων κάνει και τον περισσότερο θόρυβο, γιατί έτσι έμαθε. Οι άλλοι, οι πιο πολλοί τουλάχιστον και δίκαια αγανακτισμένοι, έχουν αποτραβηχτεί στη γωνιά τους περιμένοντας το χειρότερο.

Υπάρχει ένα έντονο αίσθημα αδικίας σε μεγάλα τμήματα της κοινωνίας, γιατί κάθαρση δεν υπήρξε ποτέ για την κακοδιαχείριση και τη διαφθορά που μας οδήγησαν σε αυτό το χάλι, γιατί τα κορόιδα συνεχίζουν να πληρώνουν για τους υπόλοιπους, γιατί το κράτος ανίκανο να αξιολογήσει, έστω και στοιχειωδώς, τις υπηρεσίες και τα στελέχη του καταφεύγει σε οριζόντιες περικοπές αμοιβών και προσώπων. Και το ηθικό της κρατικής μηχανής που είχε ανέκαθεν πολλά τριτοκοσμικά στοιχεία (το εμπέδωσαν πλέον και αυτό οι Ευρωπαίοι εταίροι μας) πέφτει στα Τάρταρα. Πώς να κινητοποιήσεις τους δημοσίους υπαλλήλους που θέλουν πραγματικά να δουλέψουν (υπάρχουν βεβαίως και αυτοί, και δεν είναι διόλου λίγοι) προς την κατεύθυνση μεγάλων αλλαγών και μεταρρυθμίσεων, όταν το ηθικό είναι πολύ πεσμένο;

Τα κόμματα της μεταπολίτευσης μυρίζουν σαπίλα, οι παραφυάδες τους σε συνδικάτα και πανεπιστήμια συχνά ακόμη περισσότερο. Η αξιοπιστία του πολιτικού κόσμου έχει πέσει και αυτή πολύ χαμηλά. Οι εξαιρέσεις δεν αναιρούν τον κανόνα. Ανάμεσα στο πελατειακό σύστημα που καταρρέει, γιατί λεφτά δεν υπάρχουν και στους άλλους, τους αντι-συστημικούς, που επενδύουν στο μπάχαλο προσδοκώντας μια πολιτική και κοινωνική ανατροπή με συνθήματα και προτάσεις που έρχονται από το νεκροταφείο, υπάρχει σήμερα ένας μεγάλος χώρος που δεν εκπροσωπείται ουσιαστικά από κανένα. Περιλαμβάνει σίγουρα πολλά από τα πιο ζωντανά και δημιουργικά στοιχεία της κοινωνίας μας, τους ανθρώπους εκείνους που θα μπορούσαν να στηρίξουν ενεργά ένα σχέδιο για μια άλλη Ελλάδα, με έμφαση στην αξιοκρατία, την κοινωνική αλληλεγγύη και την εξωστρέφεια, μια πρόταση συνεκτική που θα έχει στόχο να δώσει πίσω στον Ελληνα και την Ελληνίδα τη χαμένη τους αξιοπρέπεια, καθώς και μια θετική προοπτική για το μέλλον.

Αυτοί οι άνθρωποι δεν ακούνε τις κοινοτοπίες που παράγουν τα κομματικά επιτελεία, ούτε ενδιαφέρονται για τις κοκορομαχίες στα κανάλια. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα μπορέσουν να πειστούν, όσο πιο πολλοί γίνεται, να βγουν από το καβούκι τους, το καβούκι της ιδιωτικότητας, στο οποίο είχαν κρυφτεί για χρόνια, είτε γιατί είχαν την ψευδαίσθηση ότι μπορούν να ευημερήσουν και να δημιουργήσουν ασχέτως του τι συμβαίνει στον δημόσιο περίγυρο, είτε γιατί απλώς θεωρούσαν ότι το παιχνίδι περί τα κοινά είχε γίνει πολύ βρώμικο. Και έτσι άφησαν τον δημόσιο χώρο ελεύθερο στους άλλους, τους ατσίδες που παρήγαγαν οι κομματικοί σωλήνες. Αυτή η μετριοκρατία που επικράτησε στη χώρα, μαζί με το βόλεμα και την αρπαχτή, πρέπει να σπάσει. Και αυτή είναι μια υπόθεση που μας αφορά όλους, όσοι τουλάχιστον αντιλαμβάνονται ότι βουλιάζουμε.

*Ο κ. Λουκάς Τσούκαλης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και πρόεδρος του ΕΛΙΑΜΕΠ.