13.10.11

Μικρότερο «κράτος» για πιο ενεργούς πολίτες



* άρθρο τoυ Τάκη Aθανασόπουλου, ομότιμου καθηγητή Πανεπιστημίου Πειραιώς και αντιπροέδρου του ΙΟΒΕ, στην Καθημερινή της Κυριακής 02.10.2011.

Μετά από δύο χρόνια αφότου ανακοινώθηκε για πρώτη φορά από επίσημα χείλη η δεινή κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει η εθνική μας οικονομία, πληθαίνουν οι φωνές, εντός και εκτός της χώρας μας, που υποστηρίζουν ότι η Ελλάδα αδυνατεί να εξυπηρετήσει το χρέος της.

Είναι να απορεί κανείς γιατί μας παίρνει τόσο πολύ χρόνο να καταλήξουμε σε κάτι που όλοι έπρεπε να είχαμε δει από την πρώτη στιγμή. Oτι δηλαδή, το συνολικό δημόσιο χρέος δεν είναι εξυπηρετήσιμο. Πάνω από 400 δισ. ευρώ είναι το χρέος του δημοσίου τομέα μαζί με τις εγγυήσεις του στις δαπάνες των διαφόρων φορέων, και περίπου 200 δισ. ευρώ το άνοιγμα των ασφαλιστικών ταμείων (το ποσό αυτό, μετά την ασφαλιστική μεταρρύθμιση, χρήζει αναθεώρησης). Δεν είναι εξυπηρετήσιμο, γιατί τα ετήσια συνολικά έσοδα του Δημοσίου, περίπου 55 δισ. ευρώ, ήδη αδυνατούν να καλύψουν τις ετήσιες υποχρεώσεις του κατά περίπου 20 δισ. ευρώ. Στα παραπάνω, αν προσθέσουμε και τα περισσότερα από 200 δισ. ευρώ που χρωστούν οι επιχειρήσεις και οι ιδιώτες στις τράπεζες, εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς ότι τα πράγματα δεν θα μπορούσαν να ήταν πιο δύσκολα.

Χάθηκε πολύτιμος χρόνος κι ακόμη χειρότερα, το πρόβλημα δεν επικοινωνήθηκε σωστά, δίνοντας έτσι αρχικά την εντύπωση στους Ελληνες ότι η κρίση μπορούσε να ξεπεραστεί. Τα αποτελέσματα αυτής της τακτικής ήταν η αύξηση της αντίστασης των συντεχνιών για τη διατήρηση των κεκτημένων τους, η περαιτέρω μείωση της ανταγωνιστικότητας της εθνικής μας οικονομίας και η χειροτέρευση της αποτελεσματικότητας του δημοσιο-διοικητικού μηχανισμού. Σαν να έχουμε όλοι βαλθεί να καταστρέψουμε την όποια αξία δεν έχουμε ακόμη καταστρέψει.

Το μήνυμα που έπρεπε να έχουμε εισπράξει όλοι οι Ελληνες, είναι ότι αυτή η περίοδος που διανύουμε είναι μία από τις πιο δύσκολες που έχουμε βιώσει ως έθνος.

Κατά τη γνώμη μου, πιο δύσκολη και από αυτή ακόμα την περίοδο πριν από τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο. Τώρα, όπως και τότε, η έκβαση της όποιας επιλογής μας θα έχει μεγάλο κόστος, τόσο σε προσωπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο.

Τότε, όλες οι διαφορές μεταξύ των Ελλήνων, πολύ μεγαλύτερες ακόμη κι απ’ τις σημερινές, παραμερίστηκαν. Ολοι οι νέοι, τα παιδιά των φτωχών και των πλουσίων, οι εργάτες, οι επιστήμονες, οι καλλιτέχνες, οι αγρότες κ.λπ., έτρεξαν με ενθουσιασμό να υπηρετήσουν την πατρίδα τους, γράφοντας νέες σελίδες στην πλούσια ελληνική ιστορία και ανεβάζοντας τη μικρή Ελλάδα πολύ ψηλά στην εκτίμηση όλου του κόσμου.

Πέραν του ότι δεν έχει καταβληθεί η πρέπουσα προσπάθεια για να επιτευχθεί η αναγκαία εθνική συναίνεση, ένας σημαντικός λόγος γι’ αυτή τη μη συντεταγμένη, αλλά σχεδόν καθολική άρνηση όλων μας να συνεργαστούμε και να θυσιάσουμε μέρος των κεκτημένων μας, το τίμημα για την έξοδό μας από την κρίση, είναι ότι σήμερα δεν είναι καθόλου ξεκάθαρο ποιος είναι ο εχθρός μας, ποιοι είναι απέναντί μας.

Τότε ήταν ο ξένος κατακτητής και το διακύβευμα ήταν η ανεξαρτησία του έθνους και η ελευθερία μας. Σήμερα, στην «εμπόλεμη κατάσταση» στην οποία βρισκόμαστε, δεν υπάρχει συγκεκριμένος εχθρός, άλλος από εμάς τους ίδιους. Κι αυτό γιατί ο τρόπος που έχουμε γαλουχηθεί, δεν μας επιτρέπει να κατανοήσουμε και, πολύ περισσότερο, να παραδεχθούμε ότι βρισκόμαστε σ’ αυτή την κατάσταση εξαιτίας των επιλογών ή/και των παραλείψεών μας και ότι αυτοί που θα ωφεληθούν από τις θυσίες μας και την επιτυχή έκβαση του «πολέμου» είναι οι νεώτεροί μας και οι επόμενες γενιές.

Οι κοινωνικές αντιδράσεις στις προτεινόμενες αλλαγές για την έξοδό μας από την κρίση έχουν την εξήγησή τους. Οι πολιτικοί μας, τις τελευταίες δεκαετίες, υιοθέτησαν την άποψη ότι τα πάντα πηγάζουν από αυτούς, συμβάλλοντας έτσι στη δημιουργία μιας παθητικής κοινωνίας που περιμένει τα πάντα από το κράτος. Οπως έγραψε ο Γάλλος φιλόσοφος και οικονομολόγος Φρεντερίκ Μπαστιά στο έργο του «Ο Νόμος» (1850), η καλή τύχη και η κακή τύχη, ο πλούτος και η φτώχεια, η ισότητα και η ανισότητα, το καλό και το κακό, όλα, εξαρτώνται από την πολιτική διαχείριση. Το «κράτος» αναλαμβάνει τα πάντα, κάνει τα πάντα, είναι υπεύθυνο για όλα.

Αν τα πράγματα δεν πάνε καλά, ευθύνεται το κακό μας κράτος κι όχι εμείς που έχουμε μάθει να τα περιμένουμε όλα από αυτό. Μάλιστα, οι περισσότεροι από εμάς έχουμε συνηθίσει να ικανοποιούμε τις ανάγκες μας με το λιγότερο δυνατό κόπο και, δυστυχώς, σε πάρα πολλές περιπτώσεις, όχι από τον δικό μας μόχθο, αλλά από τον μόχθο των άλλων. Ανθρώπινη, βέβαια, συμπεριφορά, αλλά αφαιρεί σημαντική αξία από την κοινωνία. Αναμενόμενες και οι αντιδράσεις εκείνων που ξεβολεύονται από τις προσπάθειες του «κράτους» για εξορθολογισμό, αλλά δεν πρέπει να αποτελέσουν εμπόδιο στη διαδικασία εξάλειψης των κοινωνικών ανισοτήτων.

Η αναγκαία κοινωνική αντίδραση για την επιτυχή διέξοδό μας από την κρίση, θα πρέπει να είναι η όσο το δυνατόν καθολική επιθυμία των πολιτών και δέσμευση των πολιτικών, όχι μόνο για μικρότερες δαπάνες του Δημοσίου που θα οδηγήσουν σε ένα αποτελεσματικότερο «κράτος», αλλά και για ένα πολύ μικρότερο «κράτος». Ενα «κράτος» όπου, υποχρέωση του κάθε πολίτη, της κάθε κοινωνικής ομάδας ή συντεχνίας θα πρέπει να είναι η θετική συνεισφορά στο κοινωνικό σύνολο και, όπου αυτό δεν είναι δυνατό, τουλάχιστον, η ελάχιστη επιβάρυνσή του.