29.10.10

Μια πρόταση για φιλ-ελεύθερη πολιτιστική έκφραση



Ο πολιτισμός είναι ένα από τα πράγματα που μου έχουν λείψει ως θέμα γραφής, τους τελευταίους μήνες που γράφω και παράγω κείμενα σε επαγγελματική βάση για πολιτική και επιχειρηματική χρήση.

«Λογικό», θα πείτε, από την ώρα που υπάρχουν δομικά ζητήματα που απασχολούν την κοινωνία, όπως η οικονομική χρεωκοπία, η καθημερινότητα των μειωμένων αμοιβών και του αυξημένου κόστους, η ανεργία, η απαξίωση. «Καθόλου», θα απαντήσω. Ο πολιτισμός είναι κομμάτι της ζωής και της καθημερινότητας μας, είναι κομμάτι της ποιότητας μας ως ανθρώπων, είναι τελικά το αντίβαρο στο πρόβλημα. Ο πολιτισμός σε κάθε έκφραση του, λογοτεχνία, ποίηση, θέατρο, καλές τέχνες, κινηματογράφος κλπ.

Στην ελληνική κοινωνία, υπάρχει δεκαετίες τώρα ένα μέγα θέμα στη συζήτηση για τον πολιτισμό, για το είδος του πολιτισμού που θέλουμε, για το ποιος του αναπτύσσει, ποιος το διαχειρίζεται, ποιος το χρηματοδοτεί, ποιος και πως το περνάει στην κοινωνία. Μία ακόμα παράμετρος στη συζήτηση είναι η εδώ και τέσσερις δεκαετίες πλήρης επικράτηση της αριστερ-ής/-ίστικης διανόησης και κουλτούρας και του κρατισμού επί της πολιτιστικής έκφρασης, με επακόλουθη την ήττα της ελεύθερης πολιτιστικής έκφρασης και την ανάπτυξη του trash ως εναλλακτικής μορφής.

Χθες βρήκα αφορμή να ασχοληθώ πάλι με το θέμα, σε ένα διάλογο που άνοιξε στη σελίδα του στο facebook ένας υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος μεγάλης πόλης της ελληνικής περιφέρειας, με πολιτιστική παράδοση, την ίδια ώρα που μια μικρή δράκα συμπολιτών μου, στην Ακρόπολη αυτή τη φορά, βεβήλωνε με τη μαυρίλα της ψυχής και του νου τους ένα παγκόσμιο μνημείο πολιτισμού και ιστορίας (κάτι που ούτε οι Οθωμανοί, ούτε οι Ναζί κατακτητές έπραξαν...).

Συνοψίζω εδώ τη συζήτηση και τις κύριες σκέψεις μου, σε μια πρόταση για φιλελεύθερη, άρα ελεύθερη, πολιτιστική έκφραση.

Εν πρώτοις, ο πολιτισμός και οι υποδομές του είναι ευθύνη της κοινωνίας στα μικρά κύτταρα διοίκησης της, τις Τοπικές Κοινότητες, τους Δήμους. Δεν αποτελεί θέμα της κεντρικής εξουσίας, παρά μόνο για την ένταξη της πολιτιστικής ιστορίας, παραγωγής και έκφρασης στον στρατηγικό σχεδιασμό της χώρας για την επίτευξη ευρύτερων γεωπολιτικών στόχων.

Το σημαντικότερο για τον πολιτισμό που πρέπει να εξασφαλίσει ένας Δήμος λοιπόν είναι η οικονομική εξυγίανση της πόλης, η αξιοποίηση της δημοτικής περιουσίας και η δημιουργία υποδομών για βιώσιμη ανάπτυξη, και πολιτιστική. Έτσι πιστεύω ότι θα προκύψουν πραγματικές πολιτιστικές δράσεις από την κοινωνία, για την κοινωνία, με συμμέτοχο την κοινωνία, αντί για το κρατικοδίαιτο -κομμουνιστικής σύλληψης- μοντέλο που επικρατεί σήμερα σε όλη την Ελλάδα και -επί της ουσίας- στραγγαλίζει την ελεύθερη καλλιτεχνική δημιουργία.

Προσωπικά πιστεύω ότι ο πολιτισμός πρέπει να αντιμετωπίζεται με την ίδια ελευθερία με αυτή της γνώσης (δηλαδή να μην απαγορεύεται η όποια έκφραση), απλώς πρέπει να χρηματοδοτείται όχι από κάποιο κεντρικό ταμείο με αδιαφάνεια και χωρίς έλεγχο αποτελέσματος αλλά από την κοινωνία με βάση τον βαθμό αποδοχής του καλλιτέχνη και της δημιουργίας του.

Στο σημείο αυτό θα παρενθέσω μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση ενός συνομιλητή με σπουδές και δραστηριότητα στις καλές τέχνες: «Μάλλον μιλάτε για τον τεχνικό πολιτισμό και όχι για τον καλλιτεχνικό... Κάνετε λάθος όταν λέτε ότι η κρατική μέριμνα δεν είναι απαραίτητη για τον πολιτισμό! Το αντίθετο. Η παιδεία για παράδειγμα είναι ένα σημαντικό εργαλείο για την κατανόηση του πολιτισμού και αυτή ανήκει εξ ολοκλήρου στο κράτος. Τι να διδάξει στο παιδί (φορέα του πολιτισμού) η δασκάλα ή ο καλλιτέχνης όταν δεν μπορεί να το προσεγγίσει μέσα από μία δημοτική Πινακοθήκη γιατί τα εκθέματα της είναι αδιάφορα και χωρίς καλλιτεχνική επιμέλεια; Όταν το Μουσείο της πόλης είναι με ελάχιστα εκθέματα και λάθος τοποθετημένα ενώ σαπίζουν αρχαίες πέτρες στην βροχή; Πολλές φορές γίνονται και εκθέσεις με αφίσες των εκθεμάτων και όχι με τα εκθέματα... Όταν οι διορισμένοι άνθρωποι από τον δήμο ή το κράτος, δεν είναι γνώστες του αντικειμένου και μπερδεύουν το πολιτισμό με το γλέντι ή ο καρναβάλι;»

Ως φιλελεύθερος, διαφωνώ με την κρατική μέριμνα όπως τη υπονοεί ο συνομιλητής μου, ότι δηλαδή το κράτος πρέπει να μας καθοδηγήσει σε μια «αποδεκτή» μορφή πολιτισμού.

Πιστεύω ότι ο Δήμος εκτελεστικά, το Κράτος στρατηγικά, πρέπει να παρεμβαίνουν για να δημιουργούν ισότητα ευκαιριών και πρόσβασης, να παρέχουν ευκαιρίες παιδείας, ως εκεί όμως, το τι πολιτισμό θα «καταναλώσω» θα το αποφασίσω εγώ, ο πολίτης, σύμφωνα με την παιδεία, τα βιώματα και τις ανάγκες μου.

Ο Δήμος επίσης, πρέπει να δημιουργεί και να διατηρεί υποδομές πολιτιστικής έκφρασης διαθέσιμες σε κάθε καλλιτεχνική μορφή και δραστηριότητα, αρκεί αυτή η καλλιτεχνική μορφή και δραστηριότητα να μπορεί να καλύψει το κόστος λειτουργίας και συντήρησης της υποδομής (δυνατότητα που θα καθορίσει τελικά και το μέγεθος της παρέμβασης της στην κοινωνία).

Η προσωρινή «αδυναμία» κάλυψης του κόστους δε θα ακυρώνει την κοινωνική επένδυση στον πολιτισμό, οι υποδομές αυτές, οι χώροι, μπορούν να συντηρούνται με «κοινωνικό δάνειο» από τα χρήματα των δημοτών, έως ότου αναπτυχθεί πολιτιστική δραστηριότητα που θα αποπληρώσει στην κοινότητα το δάνειο αυτό και να τις συντηρήσει αυτοδύναμα.

Αν κάποια μορφή και έκφραση τέχνης έχει ενδιαφέρον και απήχηση στο κοινωνικό σύνολο, ο δήμος πρέπει να παρέχει πρόσβαση στους εκφραστές της σε μια δημόσια υποδομή πολιτισμού, με αξιοπρεπείς προδιαγραφές αλλά χαμηλό κόστος, όπου θα μπορεί να παρουσιαστεί στους δημότες.

Οι δημότες που θα πείσει ο καλλιτέχνης είναι αυτοί που θα τον χρηματοδοτήσουν περαιτέρω, όχι ο Δήμος..!! Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να φτιάξουμε πραγματική τέχνη, που θα μείνει στο χρόνο γιατί η κοινωνία θα θέλει να μείνει...!!

Εκεί είναι το στοίχημα για την φιλελεύθερη σκέψη της Ελλάδας και τους ανθρώπους που την υποστηρίζουν, να αναπτυχθεί μια στρατηγική για τον πολιτισμό, αρκεί αυτή να δημιουργεί πολιτικές ανάπτυξης υποδομών και ίσων ευκαιριών για όλους, όχι πολιτικές επιδότησης αρεστών και διαμόρφωσης δοτής και ανελεύθερης πολιτισμικής έκφρασης.

Το θέμα είναι ευρύ, υπάρχουν παράμετροι που ούτε καν τις άγγιξα, ουσιαστικά αυτό που διαβάσατε είναι σκέψεις επί βασικών αξόνων και αρχών. Περιμένω τις δικές σας σκέψεις και ιδέες, ίσως ένας δημιουργικός διάλογος να βοηθούσε να φτάσουμε σε μια πολιτική ευρύτερα αποδεκτή από την κοινωνία.