23.3.10

Σοσιαλισμός και κοινωνική αλληλεγγύη



Είναι απολύτως βέβαιο ότι αρκετοί απ’ όσους εδώ και χρόνια χαρακτήριζαν τη χώρα μας το τελευταίο προπύργιο του υπαρκτού σοσιαλισμού αισθάνθηκαν δικαιωμένοι από τις πρόσφατες εξελίξεις, τις αποκαλυπτικές τόσο της οικονομικής καταβαράθρωσης της πατρίδας μας όσο και του συνακόλουθου ουσιαστικού ακρωτηριασμού της κυριαρχίας της. Όλα αυτά τα δραματικά τα θεώρησαν ως τις αναπόφευκτες συνέπειες μιας ιδεοληπτικής καθήλωσης της ελληνικής κοινωνίας σε «σοσιαλμανή» μοντέλα, διεθνώς αποτυχημένα και απαξιωμένα. Μάλιστα, ως σημαντικό παράγοντα για την επιτάχυνση της πτωτικής πορείας αξιολόγησαν το γεγονός πως η συγκεκριμένη κοινωνία –συχνά διαβουκολούμενη και από τους πολιτικούς της ταγούς– δεν απέκτησε ποτέ τη διανοητική ωριμότητα να διακρίνει ανάμεσα στα συστήματα αυτά που αποδείχθηκαν καταστροφικά, όπου κι αν εφαρμόστηκαν, και σε διορθωτικές παρεμβάσεις αναγκαίες για να αποκαθίστανται οι δυνητικές δυσλειτουργίες μιας γενικά επιτυχημένης κοινωνικοοικονομικής οργάνωσης που βασίζεται στην ελεύθερη ανταγωνιστική οικονομία. Και όμως, είναι απόλυτα σαφής η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στον σοβιετικού τύπου σοσιαλισμό (ακόμη κι αν αυτός επιβάλλεται όχι επαναστατικά, αλλά με σταδιακή και «ανεπαίσθητη» αποσάθρωση μιας κοινωνίας στερημένης αντιστάσεων) και σε ό,τι ονομάζεται κράτος πρόνοιας, συνοχής και αλληλεγγύης.

Διαχωριστικές γραμμές
Σοσιαλισμό οιονεί σοβιετικού τύπου –που δημιουργεί νομενκλατούρες και, ευρύτερα, κάστες προνομιούχων κρατικοδίαιτων– εκφράζει η αντίληψη πως οποιοσδήποτε βρέθηκε ποτέ, με οποιοδήποτε νομικό καθεστώς και για κάλυψη οποιασδήποτε προσωρινής ανάγκης, σε σχέση εξαρτημένης εργασιακής σχέσης με το ευρύτερο Δημόσιο, δικαιούται να μισθοδοτείται εις το διηνεκές από τον κρατικό προϋπολογισμό. Κράτος πρόνοιας, συνοχής και αλληλεγγύης είναι, αντίθετα, η διευκόλυνση της απόκτησης εξειδικευμένων και προσαρμοσμένων στις εξελισσόμενες ανάγκες της εποχής προσόντων, ώστε να καταστεί ρεαλιστικά επιτεύξιμη μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα , για το οποίο θα προβλέπεται δημόσια αρωγή, η επανένταξη σε δυναμικούς κλάδους της αγοράς εργασίας. Ακόμη…

Σοσιαλισμό οιονεί σοβιετικού τύπου συνιστά η μεταφορά συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων σε χήρες –μέχρι πρόσφατα δε ακόμη και θυγατέρες– ανεξαρτήτως της ηλικίας τους, της γενικότερης περιουσιακής ή οικονομικής τους κατάστασης και (εφόσον πρόκειται για χήρους ή χήρες) χωρίς ή με ελάχιστη συσχέτιση προς τη διάρκεια του γάμου. Κράτος πρόνοιας, συνοχής και αλληλεγγύης υποδηλώνει, απεναντίας, η δημόσια μέριμνα για τη διατήρηση της –διαφορετικά ανέφικτης– οικονομικής αξιοπρέπειας και του βιοτικού επιπέδου ατόμων που συμπορευτήκαν με τον πρωτογενή κάτοχο του δικαιώματος, π.χ. τον δικαιούχο της σύνταξης, επί το σημαντικότερο μέρος της ζωής του και τον διευκόλυναν ώστε να μπορέσει να αφοσιωθεί απερίσπαστος στις επαγγελματικές του υποχρεώσεις. Επίσης…

Σοσιαλισμό οιονεί σοβιετικού τύπου συνιστά η καθολίκευση της δωρεάν παιδείας, ενώ το κράτος πρόνοιας και αλληλεγγύης θα υποδήλωνε η εξάρτηση της δωρεάν παροχής των δημόσιων εκπαιδευτικών υπηρεσιών από την οικονομική κατάσταση της οικογένειας του μαθητή στις δύο πρώτες εκπαιδευτικές βαθμίδες και τις επιδόσεις του φοιτητή (ή έστω κι αυτές) στο πανεπιστήμιο. Εδώ μάλιστα πρέπει να επισημανθεί ότι η εγκαθίδρυση οιονεί σοβιετικού τύπου σοσιαλισμού δεν διασφαλίζει καν την παροχή των υπηρεσιών του κράτους πρόνοιας. Για παράδειγμα, στην πατρίδα μας γίνεται απίστευτη σπατάλη με την παροχή πλήρων σειρών συγγραμμάτων σε όλους τους φοιτητές (ακόμη και σε αυτούς των οποίων η απροθυμία να σπουδάσουν είναι πασιφανής), παρουσιάζονται όμως σημαντικές ελλείψεις στις πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες που απευθύνονται σε μελετητές και ερευνητές. Παράλληλα, η (υπερ)δωρεάν πανεπιστημιακή (μη)παιδεία συχνά συνυπάρχει με την απαίτηση δυσβάστακτων διδάκτρων από τους μεταπτυχιακούς φοιτητές, τούς μόνους δηλαδή των οποίων η διάθεση μόρφωσης και η ερευνητική προσφορά είναι περίπου εγγυημένες.

Τα παραδείγματα αυτού του οιονεί σοβιετικής φιλοσοφίας παραλογισμού θα μπορούσαν να πολλαπλασιαστούν επ’ άπειρον. Κοινό τους στοιχείο είναι η αποδοχή του ισοπεδωτισμού και η άρνηση των διαφοροποιήσεων σε όλα τα επίπεδα (για παράδειγμα, το επίδομα επικίνδυνης εργασίας ή θα το πάρουν όλα τα στελέχη του λιμενικού σώματος –και αυτοί που ρυθμίζουν την επιβίβαση στα επιβατικά πλοία– ή δεν θα το πάρει κανείς, ούτε καν εκείνος που με 9 μποφόρ προσπαθεί να περιορίσει την είσοδο των λαθρομεταναστών).

Συμπερασματικά και συνθετικά: Η διαφορά του –ψευδεπίγραφα φιλολαϊκού– σοβιετικού μοντέλου από το πραγματικό και λειτουργικό κράτος πρόνοιας είναι πως τα πρώτο λειτουργεί πάντα αντιαναπτυξιακά, ενώ το δεύτερο κατά κανόνα αναπτυξιακά. Και, κυρίως ,τo πρώτο υποδουλώνει και αποχαυνώνει, ενώ το δεύτερο απελευθερώνει και απογειώνει…

*άρθρο άποψης του Θανάση Διαμαντόπουλου, δημοσιεύθηκε στην free Sunday στις 21.03.2010. Ο Θανάσης Διαμαντόπουλος είναι Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.