20.2.10

Διαλεγόμενοι με εαυτούς και αλλήλους...


Χρειαζόμαστε όρους στο διάλογο όταν χάνουμε τα όρια του εαυτού μας...

Το ΣΩΚΡΑΤΙΚΟ ΚΑΦΕΝΕΙΟ είναι μία από τις ομάδες που συμμετέχω (ως ακροατής περισσότερο, όχι ενεργά ως συνομιλητής ακόμα ομολογώ...) στο facebook, ένας διαδικτυακός τόπος που ο φίλος Αντώνης από τη Δράμα έφτιαξε για να «ενώσει» ανθρώπους ομιλούντες την ελληνική γλώσσα και διαθέτοντες επαρκή όρεξη για «φιλοσοφικές συζητήσεις, διάδοση των σωκρατικών μαιευτικών διαλόγων, διάδοση του διαλόγου γενικά, αναζήτηση και διάδοση της αλήθειας, γνωριμία ανθρώπων με όμοια ενδιαφέροντα, αναλύσεις γνωμικών, τοποθετήσεις φιλοσοφικών στάσεων ζωής, συζητήσεις για το “Γνώθι σαυτόν”, “Θέλειν και Οφείλειν” κ.α. παρόμοια» (το απόσπασμα από τον σκοπό της ομάδας όπως τον συνόψισε ο δημιουργός της).

Η ομάδα υπάρχει καιρό, έχει φτάσει να αριθμεί σχεδόν 500 μέλη. Μέλη που –όπως κι εγώ- τις προάλλες γίναμε δέκτες του παρακάτω μηνύματος από τον δημιουργό και διαχειριστή της ομάδας:
--------------------
Subject: 10 όροι διαλόγου στις συζητήσεις

Εδώ κάνω μια γενική τοποθέτηση, φυσικά γενικά, αλλά ορμώμενος από τον διάλογο στη συζήτηση ‘Αλήθεια’:
1ον ψάχνουμε καλοπροαίρετα την αλήθεια και όχι τι θα αποδείξουμε για αλήθεια. Η βασική διαφορά φιλοσοφίας και σοφιστικής, αν και συνήθως ακολουθούσαν σχεδόν παρόμοιους δρόμους.
2ον ας διαβάζουμε με λίγο περισσότερη προσοχή τα γραφόμενα του άμεσου συνομιλητή μας. Αν μας διαφύγει κάτι είναι ανθρώπινο, να μας διαφύγουν πολλά ή ακόμα και ολόκληρη απάντηση, τότε είναι βιαστικό.
3ον ορισμένες φορές μου δημιουργείται η αίσθηση του ‘μονόλογου’. Δικαιολογείται ορισμένες φορές, αφού δεν μπορεί να υπάρχει άμεση και τακτική συζήτηση με τα μέλη (χρόνος, υποχρεώσεις, κτλ). Καλον θα είναι να απαντούμε στις διαφορετικές τοποθετήσεις όσο μπορούμε περισσότερο, τεκμηριώνοντας τη δική μας θέση.
4ον Να προσπαθήσουμε να λειτουργούμε συλλογικά, να συναποφασίζουμε για κάθε τυχών αλλαγή, να είμαστε επιεικής σε περίπτωση λάθους διατύπωσης ή λάθους ερμηνείας.
5ον να από φεύγουμε προσωπικές τοποθετήσεις όπως: ‘κάνεις λάθος’, ‘δεν έχεις δίκιο’, ‘δεν διάβασες τι σου έγραψα’ κτλ. ΑΝΤΙΘΕΤΑ, μπορούμε να λέμε: ‘η δική μου άποψη…’, ‘εγώ νομίζω…’, ‘πιθανότατα σου διέφυγε ότι...’ κτλ. Όλα αυτά είναι χρησιμότατα και τα καταλαβαίνουμε αν γνωρίζουμε τη λειτουργία και τις αντιδράσεις του μυαλού ενός ενήλικα.
6ον να ενισχύουμε τα θετικά στοιχεία του συνομιλητή μας, να εξασθενούμε όσο γίνεται τα αρνητικά στοιχεία του συνομιλητή μας. Αν νομίζουμε ότι μπορούμε να τον βοηθήσουμε σε κάτι, τότε ίσως με ιδιαίτερα ευγενικό τρόπο και σε απευθείας μήνυμα.
7ον να νοιώθουμε πραγματική ενσυναίσθηση για τον συνομιλητή μας. Να μπαίνουμε στη θέση του: Τι εννοούσε; Πως νοιώθει ή θα νοιώσει; Θα προσβληθεί; κτλ.
8ον να ψάχνουμε πρώτα να δούμε που έχει δίκιο σε μια τοποθέτησή του και όχι που έχει άδικο. Όταν ξεκινάμε από τη θέση ότι «έχει άδικο», τότε και δίκιο να έχει, δεν πρόκειται (ή πολύ δύσκολα) να το καταλάβουμε.
9ον όταν υπάρχει αρχινημένος διάλογος μεταξύ δύο μελών, ο οποιοσδήποτε θέλει να λάβει μέρος, να είναι στο πνεύμα και το θέμα των δύο, ώστε να μη ξεφεύγουμε από την πορεία μας.
10ον Ενσυναίσθηση, Αλληλοσεβασμός, Αλληλοκατανόηση, Ανοικτό μυαλό.
Σας ευχαριστώ πολύ
Από το Σωκρατικό Καφενείο
Αντώνης...
--------------------

Στην αρχή με ξένισε το μήνυμα. Από παιδί, τόσο στην οικογένεια όσο και στο σχολείο, έμαθα ότι ο διάλογος έχει μερικούς αυτονόητους κανόνες: θέμα συγκεκριμένο, συνομιλητές που συμμετέχουν και επιχειρηματολογούν, ακροατές που παρακολουθούν και -πάνω από όλα- αμοιβαία προστασία του «κοινού αγαθού» από την ειρωνεία, τον χλευασμό, την προσβολή δια της αυτορυθμιζόμενης αποχής των συμμετεχόντων από αυτά.

Σύντομα, στην δεύτερη ή τρίτη ανάγνωση του, είδα πολλά από αυτά που έχω παρατηρήσει σε άλλες ομάδες όπου είμαι διαχειριστής ή απλό μέλος όταν προσπαθώ να ξεκινήσω μια συζήτηση ή να συμμετάσχω σε κάποια που ήδη είναι σε εξέλιξη. Ναι, κι εγώ πολλλές φορές δεν είμαι ο τέλειος συζητητής, είμαι περισσότερο σοφιστής από όσο πρέπει, με την έννοια ότι ορίζω κάτι ως αληθές και αναπτύσσω επιχειρήματα που αποδεικνύουν την αλήθεια του, επιχειρήματα των οποίων πολλάκις σθεναρά υπεραμύνομαι έως ότου πεισθώ με αντίστοιχα, αντιθέτα επιχειρήματα περί μιας άλλης αλήθειας.

Σε κάθε περίπτωση όμως συζητώ, συζητώ επι του θέματος, αναπτύσσω επιχειρήματα, διαλέγομαι και αντικρούω τις απόψεις των άλλων συνομιλητών ευγενικά και θεμιτά, προσπαθώ να αναπτύξω συλλογικότητα στον διάλογο και μέσα από αυτή να εμπλουτίσω την επιχειρηματολογία, στόχος είναι με ανοιχτό μυαλό να παραχθεί άποψη, σκέψη, σύνθεση, όχι απλώς στείρα αντίθεση.

Δυστυχώς το απλό και λιτό των παραπάνω κανόνων ακούγεται ξένο, βαρύ, παλαιό στην εποχή μας, μια εποχή παράλληλων μονολόγων, μια εποχή ατομικοτήτων που κυριαρχούν επί της συλλογικότητας, μια εποχή που η επιβολή έχει αντικαταστήσει την πειθώ και «το κοινό κτήμα» ασφυκτιά και μειούται θύμα της επιβουλής των ατόμων που το νέμονται και των ατομικών τους συμφερόντων.

Αυτό το δυστυχώς είχα πολλάκις την ευκαιρία να διαπιστώσω τα τελευταία δύο χρόνια, μέσα από διαδικτυακές αλλά και δια ζώσης συζητήσεις τόσο για θέματα της επικαιρότητας όσο και για γενικά θέματα πολιτικής και κοινωνικής δραστηριότητας, ακόμα και από άνθρωπους που θεωρούσα ως σκεπτόμενους (και λόγω ηλικίας και λόγω επαγγέλματος). Είναι προφανές ότι σε μια κοινωνία που έχει χάσει αρχές και κανόνες, οι άνθρωποι –η πλειοψηφία- ακολουθούν. Ίσως μερικοί να μείνουν «ιδανικοί και ανάξιοι εραστές» του φιλοσοφείν και του διαλέγεσθαι, ίσως ένας από αυτούς να είναι και η ταπεινότης μου, φρονώ όμως ότι ο δρόμος που πρέπει να διαβούμε για να επανέλθουμε στην προτεραία κατάσταση, αυτή που τόσο αυτάρεσκα προβάλουμε ως αρχαία ιστορική καταβολή μας. και μακρύς θα είναι και δύσβατος και ευεπήφορος σε κακόβουλες επιθέσεις.

Ας είναι... Εγώ θα συνεχίσω να προσπαθώ να διαλέγομαι πρώτα «με εαυτόν και αλλήλους» και να δημιουργώ διαλεγόμενος για τους συνομιλητές μου συνθήκες ανάπτυξης, τεκμηρίωσης, κατανόησης και σεβασμού κάθε άποψης... Και θα συνεχίσω να μην θέτω κανόνες, όπως δεν έκανε ευθύς εξαρχής και ο Αντώνης, θα συνεχίσω να τους θεωρώ δεδομένους και προκύπτοντες τοις πράγμασι, αξιωματικά δεχόμενος τα ανωτέρω... Όστις θέλει ακολούθημι...