19.10.08

Μαθήματα ζωής από την «Πρόβα Ορχήστρας» του Φεντερίκο Φελίνι...



Μια αμφιλεγόμενη ταινία του Φεντερίκο Φελίνι, η «Πρόβα Ορχήστρας», με την εξαιρετική μουσική επένδυση του Νίνο Ρότα, μας κράτησε συντροφιά στο σπίτι απόψε. Και μας πρόσφερε πολύτιμα μαθήματα ζωής...

Η ιστορία της ταινίας είναι εξαιρετικά απλή: οι μουσικοί μιας ορχήστρας πιστεύουν ότι ο καθένας τους παίζει το πιο σημαντικό όργανο και το παίζει καλύτερα από όλους, ενώ ταυτόχρονα όλοι μαζί αμφισβητούν την απαραίτητη παρουσία του μαέστρου, κατηγoρώντας τον για αυταρχισμό. Οι μουσικοί ξεχνούν τη μουσική, βάζοντας το Εγώ τους και το συνδικαλισμό πάνω από όλα.

Η ταινία του Φελίνι, μοιάζει με μια ελεγεία πάνω στις ανθρώπινες σχέσεις. Η αρχικά ήρεμη και συνηθισμένη πρόβα, μπορεί, κάτω από ορισμένες συνθήκες, να εξελιχθεί σε πυρπόληση των επιτευγμάτων του πολιτισμού και της νίκης του επί των κατωτέρων ενστίκτων.

Υπάρχουν δύο ξεκάθαρα αντίπαλα στρατόπεδα εδώ: ο μαέστρος (ο πατέρας, η εξουσία, η οργάνωση) και η ορχήστρα (τα παιδιά, ο λαός, το ανυπότακτο στοιχείο). Ανάμεσά τους περιφέρονται οι μεσάζοντες, οι εκπρόσωποι του ξεπουλημένου συνδικάτου που προσπαθούν δήθεν να υπερασπίσουν τα δίκαια των μουσικών συνδιαλεγόμενοι με την εξουσία, και η ρομαντική μορφή του ηλικιωμένου βοηθού, με τον παλιομοδίτικο σεβασμό προς τον μαέστρο και την επιεική τρυφερότητα για τα «παιδιά».

Ο πατέρας-αφέντης θεωρεί ότι μέσα στα όρια της εξουσίας του, έγκεινται οι σαρκαστικές παρατηρήσεις απέναντι στους μουσικούς, η εκμηδένιση της προσωπικότητάς τους, για το συλλογικό καλό, το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα, δηλαδή την εκτέλεση του κομματιού σύμφωνα με το προσωπικό του όραμα!

Οι μουσικοί εξανίστανται, αντιδρούν με ειρωνικά σχόλια και γέλια. Το βάθρο του μαέστρου αρχίζει να τρίζει και στο διάλειμμα καταρρέει. Ο πάλαι ποτέ «Θεός» απογυμνώνεται κυριολεκτικά και μεταφορικά μπροστά μας, αποκαλύπτοντας την ανθρώπινη υπόστασή του την ώρα που φρεσκάρεται και μας εξομολογείται στωικά και παραιτημένα ότι δεν υπάρχουν πλέον «πιστοί».

Η ορχήστρα απομυθοποιείται επίσης μέσα από τα λεγόμενα των μελών της, ιδίως όταν ένα από αυτά μας λέει ότι λειτουργούν σαν εργάτες, που χτυπούν, φυσούν και γρατζουνάνε μηχανικά τα όργανά τους για να παράγουν ήχους.

Η ένταση χτίζεται σταδιακά: βλέπουμε στο διάλειμμα την ορχήστρα να ξεδίνει με ροκ(!) μουσική, ορισμένους να κουβεντιάζουν και να μαλώνουν φωναχτά και σιγά-σιγά να οδηγούνται σε ένα παγανιστικό όργιο όταν αντικαθιστούν τον μαέστρο με έναν τεράστιο μετρονόμο. Αναρχία πέρα και πάνω από τις αξίες της πολιτισμένης κοινωνίας.

Η τάξη αποκαθίσταται με τον ερχομό από το πουθενά μιας τεράστιας σιδερένιας μπάλας κατεδάφισης και το εξιλαστήριο θύμα, την αθώα και αμέτοχη στο όργιο αρπίστρια. Τώρα, τα ξεστρατισμένα και ασεβή παιδιά είναι φοβισμένα και ευάλωτα, επιζητώντας ένα πατρικό χέρι να τους τραβήξει το αυτί. Καθήκον που αναλαμβάνει με ευχαρίστηση ο πειθαρχημένος και συντηρητικός Γερμανός μαέστρος. Τα πρώτα ξαναβρίσκουν την ασφάλεια και ο δεύτερος την ύπαρξη μέσα από το ρόλο του.

Για να είμαι ειλικρινής, η ταινία μου άφησε περισσότερα ερωτήματα στο τέλος της από όσο στην αρχή της. Η επιστροφή στην τάξη... Πάντα είναι ένα παρήγορο συναίσθημα, τώρα όμως;; Εδώ δεν ήταν απότέλεσμα ελεύθερης επιλογής για συνεργασία με σκοπό τη δημιουργία και την πρόοδο, εδώ ήταν ο φόβος, που έδεσε αναγκαστικά τις μοίρες των ανθρώπων απέναντι στον κοινό εχθρό: το άγνωστο και το θάνατο.

Μπροστά στην τεράστια σιδερένια μπάλα, οι άνθρωποι αδυνατούν (ηθελημένα;; αθέλητα;;) να λειτουργήσουν σαν σκεπτόμενα όντα, λειτουργούν ως τρομαγμένα πρόβατα, χωρίς ουσιαστική επικοινωνία μεταξύ τους, που αναζητούν τον θαραλλέο «ταγό», τον μαέστρο, που θα τα οδηγήσει σε ασφαλές καταφύγιο...

Μήπως έτσι δεν γίνεται σε όλες τις εκφράσεις της καθημερινότητας μας;; Μήπως π.χ. στην πολιτική δεν περιμένουμε τον «ταγό» που θα μπει μπροστά για να ακολουθήσουμε;; Μήπως π.χ. στην οικονομία δεν αναζητούμε αυτόν που θα δώσει παράδειγμα κια στίγμα για να βαδίσουμε;; Μήπως π.χ. στην κοινωνία δεν επιδιώκουμε να αντιγράψουμε χωρίς πολλές πολλές συζητήσεις το παράδειγμα, την ζωή των άλλων;;

Προβληματισμοί... Κάποτε θα απαντηθούν δεν ξέρω όμως πότε... Εκείνο που ξέρω είναι ότι ως τότε αυτό που θα αναζητούν όλοι είναι άβουλα πρόβατα για να καθοδηγήσουν... Παρακολουθείστε αυτή την εβδομάδα τα πολιτικά, οικονομικά και κοινωνικά δρώμενα, συνδέστε τα με τα όσα έγιναν την προηγούμενη και όσα θα γίνουν την επόμενη και θα με δικαιώσετε... Θα χαρούμε πολλές πρόβες ορχήστρας, σε πολλά επίπεδα... Ακόμα και αν η μουσική του Νίνο Ρότα θα έχει αντικατασταθεί από αντιπολιτευτικούς κρωγμούς και οιμωγές... Καληνύχτα σας...

υ.γ. το κείμενο μου είναι σε πολλά σημεία του εμπνευσμένο και βασισμένο σε σχολιασμό της ταινίας από την κα Σοφία Τσαντίρη...